GEO Nedir? ChatGPT ve Yapay Zekâ Aramalarında Görünmek

GEO, sitenizin ChatGPT, Gemini ve Perplexity gibi yapay zekâ cevaplarında kaynak olarak gösterilmesi için yapılan çalışmadır. GEO nedir sorusunun pratik tarafı da bellidir. Bu araçlar kaynağı nereden buluyor, hangi bota izin vermek gerekiyor, markanızın anılıp anılmadığı nasıl ölçülür? Aşağıda bunları resmi açıklamalara dayanarak, bot bazında robots.txt ayarlarıyla ve 20 soruluk bir ölçüm tablosuyla anlatıyoruz.

GEO nedir ve SEO'dan nerede ayrılır?

GEO, Generative Engine Optimization ifadesinin kısaltmasıdır; Türkçede üretken motor optimizasyonu denir. SEO bir sayfanın arama sonuçlarında sıralanmasıyla ilgilenir. GEO ise o sayfanın yapay zekâ cevabına kaynak olarak girmesiyle ilgilenir.

Terim, 2023'te yayımlanan "GEO: Generative Engine Optimization" adlı akademik çalışmayla tanıtıldı. Çalışma 2024'te KDD konferansında sunuldu. Microsoft da Bing yönergelerinde terimi doğrudan kullanıyor. Bing'e göre GEO, içeriğin yapay zekâ cevaplarında dayanak ve kaynak olmaya uygun hale gelmesine odaklanır. Aynı yönerge önemli bir sınırı da yazıyor: SEO sıralama garantisi vermez, GEO da alıntı garantisi vermez.

Tablonun son satırı işin özüdür. GEO, SEO'nun yerine geçen ayrı bir disiplin değil; onun üzerine kurulan bir katmandır.

Yapay zekâ aramaları kaynağı nereden buluyor?

Çoğunlukla bir arama dizininden bulur. Araç soruyu bir ya da birkaç arama sorgusuna çevirir, dönen sayfaları okur ve cevabı bunlardan yazar. Dizinde olmayan bir sayfa bu zincire hiç giremez.

OpenAI'ın yardım sayfası bunu açıkça anlatıyor. ChatGPT, güncel bilgi gereken sorularda kendiliğinden web araması yapabiliyor. Bunu yaparken bazen başka arama sağlayıcılarıyla çalışıyor. Kullanıcının sorusunu bir ya da daha fazla hedefli sorguya çevirip bu sağlayıcılara gönderiyor. Aynı sayfa, sağlayıcıların gizlilik metinleri arasında Microsoft'u gösteriyor.

Google tarafı da benzer. AI Overviews ve AI Mode, cevabı kurarken alt konulara yayılan birden fazla ilgili arama yapabiliyor. Google buna "query fan-out" diyor. Bir sayfanın bu cevaplarda destekleyici bağlantı olması için dizinde olması gerekiyor. Ayrıca aramada snippet ile gösterilmeye uygun olmalı. Bing de Copilot cevaplarının klasik aramayla aynı tarama, dizin ve sıralama temeline dayandığını yazıyor.

Çıkarım basit: önce klasik arama temeli kurulmalı. Süre, bütçe ve ilk adımları SEO çalışmasının temel adımları yazımızda ayrıntılı anlattık.

ChatGPT'de markanız nasıl görünür?

ChatGPT aramasında görünmenin ilk şartı OAI-SearchBot adlı bota izin vermektir. OpenAI, sunucunun ya da CDN'in kendi yayımladığı arama botu IP adreslerine de izin vermesini istiyor. Bu iki koşul olmadan sayfanız özet ve alıntı olarak kullanılamaz.

OpenAI sıralama konusunda da açık. ChatGPT sonuçları birden çok etkene göre sıralıyor ve bir yer garanti edilmiyor. Engellenmiş bir sayfanın adresi başka yoldan bulunursa yalnızca bağlantı ve başlık gösterilebiliyor. Bunu da istemiyorsanız sayfaya noindex etiketi konmalı; botun etiketi okuyabilmesi için sayfaya erişebilmesi gerekiyor.

Arama ortağı tarafını da ihmal etmemek gerekir. Bing Webmaster Tools'a site eklemek ve site haritası göndermek kısa bir iştir. Bing, yeni ya da değişen sayfaları IndexNow ile bildirmeyi öneriyor. Yalnızca Google'a odaklanan bir planda bu adım kolayca unutulur. Yapay zekâ aramaları açısından bu bir eksikliktir.

Ölçüm için de bir kolaylık var. ChatGPT, kaynak bağlantılarına utm_source=chatgpt.com parametresini ekliyor. Analitik aracında bu kaynaktan gelen ziyaretleri ayrı görebilirsiniz.

robots.txt'te hangi bota ne izin verilmeli?

Arama botlarına izin verip eğitim botları için ayrı karar vermek mümkündür. Şirketler bu iki işi farklı adlarla yürütüyor. Bir botu engellemek diğerini etkilemez.

Google-Extended ayrı bir tarayıcı değildir. Google'ın açıklamasına göre yalnızca robots.txt'te izin işareti olarak çalışır. Google Arama'ya dahil olmayı ve sıralamayı etkilemez. Perplexity-User da kullanıcı işlemi olduğu için robots.txt kurallarını genelde dikkate almıyor.

Değişikliğin etkisi hemen görülmez. OpenAI ve Perplexity, robots.txt güncellemesinin sistemlerine yansımasının yaklaşık 24 saat sürebileceğini yazıyor. Sitemizin önünde de Cloudflare var; bu tür bir katman kullanıyorsanız bot kurallarını ayrıca kontrol edin. Cloudflare'in yapay zekâ botu engeli eğitim botlarını hedefler, arama botlarını kapsamaz. Elle yazılmış güvenlik kuralları ise her şeyi kesebilir.

Yapay zekâ hangi içeriği alıntılamaya daha yatkın?

Tek başına okunduğunda anlaşılan, gerçeği açık yazan ve ana bilgiyi en başta veren içerik öne çıkar. Bing'in yönergeleri bunu madde madde sayıyor. Akademik çalışma da benzer bir sonuç bulmuş.

Bing'in istediği özellikler şöyle sıralanabilir:

• Gerçekler ve tanımlar açıkça yazılmalı, ima edilmemeli.
• Ana bilgi sayfanın üst kısmında olmalı; uzun giriş paragrafı sorun yaratır.
• Her adres tek bir konuya odaklanmalı.
• Kişi, kurum, ürün ve yer adları her yerde aynı biçimde geçmeli.
• Görsel ve video metni desteklemeli, bilginin tek kaynağı olmamalı.

2023 tarihli GEO çalışması da yöntemleri test etmiş. Çalışmanın test ortamında kaynak göstermek, alıntı ve istatistik eklemek görünürlüğü yüzde 30 ile 40 artırmış. Anahtar kelime doldurmanın ise neredeyse hiç faydası görülmemiş. Sonuçlar alana göre değişiyor; bu oranları kesin bir söz gibi okumamak gerekir.

Kendi yönetim panelimizde yazılara SEO puanının yanında ayrı bir GEO puanı veriyoruz. Bu yazının biçimi de aynı yazım kurallarına uyuyor: her başlığın altında önce kısa cevap, sonra ayrıntı.

Marka anılma payı elle nasıl ölçülür?

Sabit 20 soruyu her ay aynı araçlara sorup markanın kaç cevapta geçtiğini saymak yeterlidir. Anılma payı = markanın geçtiği cevap sayısı ÷ toplam cevap sayısı × 100. Ücretli araç gerekmez, bir tablo yeter.

Soruları beş gruba bölmek işe yarar. Her gruptan dört soru seçilir: kategori, sorun, karşılaştırma, fiyat ve süreç, marka. Örneğin "İstanbul'da özel yazılım yapan firmalar" bir kategori sorusudur. "Hazır CRM mi, özel CRM mi?" ise karşılaştırma sorusudur. Her cevap için üç şey not edilir: marka anıldı mı, siteye bağlantı verildi mi, bilgi doğru mu?

Bir örnek hesap: 20 soru üç araçta sorulursa 60 cevap çıkar. Marka bunların 9'unda geçiyorsa anılma payı yüzde 15'tir. Sayının kendisinden çok aylar içindeki yönü önemlidir.

Test koşulları her ay aynı kalmalı. OpenAI'a göre ChatGPT, bellek açıksa kayıtlı bilgileri sorguya katabiliyor. IP adresinden çıkan yaklaşık konum da sonuçları etkiliyor. Bu yüzden testi belleği kapalı yeni bir sohbette ve hep aynı konumdan yapmak gerekir. Google tarafındaki tıklama ve gösterim verisini Search Console'da üretken yapay zekâ performansı yazımızda anlattık; o ölçümü burada tekrarlamıyoruz.

Türkçe sorgular neden fırsat olabilir?

Bazı konularda Türkçe yazılmış, güncel ve kaynak gösteren sayfa sayısı azdır. Kaynak havuzu darsa iyi hazırlanmış tek bir sayfa cevaba girebilir. Bunu tahminle değil, ölçüm tablosuyla görmek gerekir.

İşaret şudur: aynı soruya farklı araçlar hep aynı iki üç siteyi kaynak gösteriyorsa havuz dardır. Sizin alanınızda daha güncel ve daha somut bir sayfa varsa yer açılabilir. Hizmet işletmeleri için en uygun alan fiyat etkenleri, süreç adımları ve karşılaştırma sorularıdır. Genel tanım soruları ise zaten güçlü kaynaklarla doludur. Dar havuzlu sorular, ölçüm tablosunda ayrı bir renkle işaretlenip içerik planının başına alınmalıdır.

Varlık tutarlılığı da burada devreye girer. Şirket adı, adres, telefon ve hizmet listesi her sayfada aynı yazılmalı. Bunun için kurumsal web sitesinin temel sayfaları eksiksiz olmalıdır. Biz her sayfada tek bir yapısal veri grafiği (@graph) kullanıyoruz; kurum bilgisi her sayfada aynı düğümden geliyor.

GEO'da en sık yapılan hatalar neler?

En sık hata, görünmek istenen aracın botunu farkında olmadan engellemektir. İkinci sırada, araçları kandırmaya yönelik metinler gelir. İkisi de görünürlüğü artırmak yerine düşürür.

• Bütün yapay zekâ botlarını tek kuralla engelleyip ChatGPT aramasında görünmeyi beklemek.
• CDN ya da güvenlik duvarında OpenAI'ın arama botu IP adreslerini kesmek.
• Ana içeriği yalnızca tarayıcıda çalışan koda bırakmak; Bing bunu açıkça risk sayıyor.
• noarchive kullanmak; Bing'e göre bu etiket içeriğin Copilot cevaplarında kullanılmasını engeller.
• Sayfaya yapay zekâya yönelik gizli talimat yazmak; Bing bunu manipülasyon sayıp görünürlüğü düşürüyor.
• Görünür içerikle uyuşmayan yapısal veri eklemek.
• Denetimsiz, toplu üretilmiş sayfalarla konu kaplamaya çalışmak.
• Bing'i hiç kurmamak ve yalnızca Google'a bakmak.

Bir de beklenti hatası var. GEO'yu bir kez yapılıp biten bir ayar sanmak, ilk ölçümden sonra işi bırakmaya yol açar. Oysa cevaplar her ay değişir; kaynaklar yenilenir, modeller güncellenir. Ölçüm düzenli tekrarlanmazsa kazanılan yer de kaybedilen yer de fark edilmez.

GEO çalışması ne kadar sürede sonuç verir?

Bot izinleri bir gün içinde yansır, ama alıntı gelmesi sayfanın dizinde iyi yer almasına bağlıdır. Bu da SEO'daki gibi haftalar ve aylar ister. Kaç soruda alıntı artacağını önceden söylemek mümkün değildir.

Önerimiz, ölçüm tablosunu çalışmaya başlamadan önce bir kez doldurmaktır. Sonra üç ay boyunca her ay aynı gün tekrarlamak gerekir. Bu sürede değişen sayfalar not edilirse hangi düzenlemenin işe yaradığı da görülür. Bing'in bir uyarısı da akılda tutulmalı: tıklama düşüşü her zaman görünürlük kaybı anlamına gelmez. Sayfa cevapta kaynak gösterilip tıklanmamış olabilir.

Bir ayrımı da bilmek gerekir. Araç web araması yapmadan cevap verdiğinde bilgi modelin eğitim verisinden gelir. Bu kısım sizin düzenlemenizle kısa sürede değişmez. Web araması yapılan cevaplarda ise sayfa dizine girip iyi sıralandığında kaynak olarak görünebilir. Ölçüm tablosunda cevabın kaynak bağlantısı verip vermediğini not etmek bu yüzden işe yarar.

İlk 30 günde neler yapılmalı?

İlk ay ölçüm ve erişimle geçer. İçerik düzenlemesi ancak başlangıç fotoğrafı çekildikten sonra anlam kazanır.

1. 20 soruluk ölçüm tablosunu hazırlayıp ilk turu yapın.
2. robots.txt dosyasında OAI-SearchBot, PerplexityBot ve Bingbot iznini kontrol edin.
3. CDN ve güvenlik duvarı kurallarında bot engeli olup olmadığına bakın.
4. Bing Webmaster Tools'a siteyi ekleyip site haritasını gönderin.
5. En çok soru alan beş sayfanın ilk paragrafını doğrudan cevapla yeniden yazın.
6. Analitikte utm_source=chatgpt.com kaynağı için ayrı bir rapor açın.

Teknik izinler, içerik düzenlemesi ve aylık ölçüm birlikte yürüdüğünde sonuç okunabilir hale gelir. Bu işi SEO yönetimi hizmetimiz içinde GEO ölçümüyle birlikte yürütüyoruz.

İlk ayda bütün siteyi yeniden yazmaya kalkmak gerekmez. Beş sayfayla başlamak, hangi değişikliğin etki ettiğini görmeyi kolaylaştırır. İkinci ayda ölçüm tablosu ikinci kez doldurulur ve iki tur karşılaştırılır. Anılma artan sorularda kullanılan yöntem diğer sayfalara taşınır. (Bizim tercihimiz, her turda değişiklik listesini tablonun yanına tarihleriyle yazmaktır.)