Yazılım teklifi nasıl değerlendirilir sorusu, en düşük fiyatı bulmakla değil, teklifin neyi güvence altına aldığını okumakla cevaplanır. Aynı tutardaki iki teklif bambaşka işler vaat edebilir. Aşağıda bir teklifte bulunması gereken on bir bölümü, teklifleri puanlayarak yan yana koyan bir tabloyu ve kırmızı bayrakları verdik. Saatlik ücret ile sabit fiyat arasındaki seçimi de ayrı bir bölümde ele aldık.
Yazılım teklifi neyi güvence altına almalı?
Yazılım teklifi, yapılacak işin kapsamını, süresini, bedelini ve teslim koşullarını yazan belgedir. İmzalandığında sözleşmenin eki olur ve anlaşmazlıkta ilk okunan metin odur. İyi bir teklif üç soruyu açıkça cevaplar.
- Ne teslim edilecek? Ekranlar, iş akışları, dış bağlantılar ve yapılmayacaklar.
- Teslim nasıl kabul edilecek? Denenebilir kabul kriterleri ve deneme süresi.
- Ne zaman, neye karşılık ödenecek? Aşamalar, tarihleri ve her aşamanın ödemesi.
Fiyat bu üç cevaptan sonra okunur. Kapsamı belirsiz bir teklifin düşük fiyatı, çoğu zaman henüz yazılmamış bir faturadır. Bedeli belirleyen etkenleri özel yazılım fiyatlarını belirleyen etkenler yazımızda anlattık. Burada fiyatın ne kadar olduğuna değil, neyi kapsadığına bakıyoruz.
Bir yazılım teklifinde hangi bölümler olmalı?
Eksiksiz bir teklifte on bir bölüm bulunur. Kapsam ve kabul işin ne olduğunu, ödeme ve değişiklik parasal çerçeveyi anlatır. Kalan bölümler teslimden sonraki hayatı düzenler: garanti, bakım, kod, sunucu, güvenlik ve kişisel veri.
Kapsam belgesinin nasıl hazırlandığını yazılım geliştirme sürecinin aşamaları yazısında anlattık. Teklif aşamasında belge henüz tam olmayabilir. Yine de teklifin hangi ekran ve iş akışı listesine dayandığı yazılı olmalıdır. Listesiz bir teklif, iki tarafın kafasındaki farklı projeleri fiyatlar.
Süre de aşama aşama yazılmalıdır. "16 hafta" tek başına bir taahhüt değildir; hangi aşamanın kaç hafta süreceği görünmelidir. Müşteri tarafındaki onay süreleri de takvime girer. Onay için ayrılan gün sayısı yazılı değilse gecikmenin kimden kaynaklandığı tartışılır.
Kabul kriterleri nasıl yazılmalı?
Kabul kriteri, teslim edilen işin kabul edilip edilmeyeceğine karar veren, denenebilir bir cümledir. "Hızlı çalışır" bir kriter değildir. "Teklif listesi 500 kayıtla 2 saniyede açılır" ise denenebilir.
Teklifte kabul testinin kaç iş günü süreceği de yazılmalıdır. Süre dolduğunda yazılı itiraz yoksa ne olacağı da belli olmalıdır. Madde iki tarafı birden korur. Müşteri deneme süresini bilir, firma da ucu açık bir bekleyişten kurtulur.
Garanti süresi de kabul tarihine bağlanır. Bizim önerdiğimiz alt sınır, kabulden sonra en az 30 günlük ücretsiz hata düzeltme süresidir. Hatanın tanımı da yazılmalıdır. Kapsamda yazan bir şeyin yanlış çalışması hatadır; kapsamda olmayan bir istek ise yeni iştir.
Ödeme planı aşamalara nasıl bağlanmalı?
Ödemeler takvime değil, onaylanan teslimlere bağlanmalıdır. Her ödeme, elle tutulur bir belgenin ya da çalışan bir sürümün ardından yapılır. Böylece para ile iş aynı hızda ilerler.
20 haftalık örnek bir projede bizim önerdiğimiz dağılım dört taksittir. Sözleşmede yüzde 25, tasarım onayında yüzde 25 ödenir. Kabul tutanağının imzasında yüzde 40 ödenir. Kalan yüzde 10 ise yayından 30 gün sonraya bırakılır. Son taksit, garanti süresinin gerçekten işlemesini sağlar.
Peşinat için bizim eşiğimiz yüzde 30'dur. Teklifteki peşinat bunu geçiyorsa nedeni sorulmalıdır. Lisans ya da donanım alımı gibi açıklanabilir bir neden olabilir. Bedelin tamamının peşin istenmesi ise kırmızı bayraktır. İş bitmeden bütün bedel ödenmişse gecikmede müşterinin elinde bir koz kalmaz.
Değişiklik talepleri nasıl fiyatlanmalı?
Teklif, kapsam dışı işlerin hangi birim ücretle ve hangi onayla yapılacağını baştan yazmalıdır. En yaygın birim saat ya da gündür. Değişiklik, yazılı tahmin onaylanmadan başlamamalıdır.
Formül basittir: değişiklik bedeli = tahmini süre × birim ücret. Süre etkisi ise tahmini süre ÷ haftalık ekip kapasitesidir. 30 saatlik bir değişiklik, haftada 20 saat ayıran bir ekipte teslimi yaklaşık 1,5 hafta kaydırır. Teklif bu iki etkiyi ayrı ayrı göstermelidir.
Küçük istekler için bir saat havuzu da tanımlanabilir. Aylık 10 saatlik bir havuz, her küçük değişiklik için ayrı teklif beklemeyi önler. Kullanılmayan saatlerin sonraki aya devredip devretmediği de yazılmalıdır.
Bakım anlaşmasında hangi rakamlar yazmalı?
Bakım bölümünde üç rakam aranır: yanıt süresi, aylık iş saati ve yedek sıklığı. Bunlar yoksa bakım, ihtiyaç anında fiyatı belirlenen bir hizmete dönüşür. Bakım bedeli de geliştirme bedelinden ayrı yazılmalıdır.
Yanıt süresi, sorunun ağırlığına göre kademelenir. Sistemi durduran bir hata ile bir yazım hatası aynı hızda ele alınmaz. Teklifte en az iki kademe görmek isteriz: kritik hata ve diğer istekler. Her kademe için ilk yanıt süresi ve çözüm hedefi ayrı yazılır.
Bakımın kapsamı da tanımlanmalıdır. Güvenlik güncellemeleri, kütüphane yükseltmeleri, sunucu izleme ve yedek denetimi bakımın içindedir. Yeni özellik ise çoğu zaman değişiklik talebi olarak ayrıca fiyatlanır. Anlaşmanın bitiş koşulu da yazılmalıdır: bakım sona erdiğinde kod, veri ve erişimler nasıl teslim edilecek?
Saatlik ücret mi, sabit fiyat mı daha doğru?
Kapsam belgesi imzalanmışsa sabit fiyat, kapsam henüz netleşmemişse saatlik ücret daha doğrudur. Sabit fiyatta kapsam içindeki taşmanın riski firmadadır. Saatlik ücrette esneklik müşteridedir, ama toplam tutarın riski de müşteriye geçer.
| Konu | Sabit fiyat | Saatlik ücret | Karma model |
|---|---|---|---|
| Ne zaman uygun | Kapsam yazılı ve onaylı | Kapsam keşif aşamasında | Analiz sabit, geliştirme sonradan fiyatlanır |
| Toplam tutar | Baştan bellidir | Gerçekleşen saate göre değişir | Analizden sonra netleşir |
| Değişiklik | Değişiklik talebiyle ayrıca fiyatlanır | Saat listesine eklenir | Kapsam dışı iş birim ücretle ilerler |
| Risk kimde | Kapsam içi taşmada firmada | Toplam sürede müşteride | İki taraf arasında paylaşılır |
| Teklifte aranacak | Kapsam listesi ve değişiklik ücreti | Saat tavanı ve haftalık rapor | Analiz bedeli ve teslim edilecek belge |
Saatlik modelde iki güvence aranır: bir saat tavanı ve haftalık iş raporu. Tavana yaklaşıldığında devam kararı yazılı alınmalıdır. Raporda yapılan iş, harcanan saat ve kalan tavan görünmelidir.
Karma model, orta ölçekli projelerin çoğu için dengeli bir yoldur. Önce analiz sabit bedelle yapılır ve kapsam belgesi çıkar. Geliştirme bu belgeye göre sabit fiyatlanır. Belge, başka bir firmaya da teklif sordurulabilecek kadar açık olmalıdır. Analiz bedelinin asıl karşılığı budur.
Kaynak kod ve fikri mülkiyet kimde kalır?
Kaynak kodun ve haklarının kimde kalacağı teklifte açıkça yazmalıdır; yazmıyorsa sorulmalıdır. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, bilgisayar programlarını ilim ve edebiyat eseri sayar. Haklar, yazılı bir sözleşme olmadan kendiliğinden müşteriye geçmez.
Kanunun 52. maddesi mali haklara dair sözleşmelerin yazılı olmasını ister. Devredilen hakların da ayrı ayrı gösterilmesi şarttır. İşverene hak tanıyan 18. madde ise çalışanların işleri içindir. Dışarıdaki bir firmaya yaptırılan yazılımda hak devri ya da kullanım izni sözleşmeye yazılmalıdır.
Teklifte üç şey aranır. Birincisi, kodun müşterinin erişebildiği bir depoda tutulmasıdır. İkincisi, firmanın başka projelerde de kullandığı hazır modüllerin lisans koşuludur. Üçüncüsü, kullanılan açık kaynak kütüphanelerin listesidir. (Bu bölüm hukuki görüş değildir; sözleşmeyi bir avukata da okutmanızı öneririz.)
Barındırma, güvenlik ve KVKK teklifte nasıl yer almalı?
Teklif, yazılımın nerede çalışacağını, hesapların kimin adına açılacağını ve hangi güvenlik düzeyinin hedeflendiğini yazmalıdır. Kişisel veri işleniyorsa firmanın rolü de tanımlanmalıdır. Bu bölüm çoğu teklifte ya tek satırdır ya da hiç yoktur.
Alan adı ve sunucu hesabı müşterinin adına açılmalı, firmaya ayrı bir kullanıcı verilmelidir. Teklifte sunucunun ülkesi, yedeklerin sıklığı ve saklama süresi de yer alır. Kendi sitemiz Helsinki'deki bir Hetzner sunucusunda, önünde Cloudflare ile çalışıyor. Sunucu türü seçimini paylaşımlı hosting ile VPS karşılaştırması yazısında anlattık.
Güvenlik için ölçülebilir bir dayanak istenebilir. OWASP'ın Uygulama Güvenliği Doğrulama Standardı (ASVS) üç doğrulama düzeyi tanımlar. Hassas veri tutan çoğu uygulama için ikinci düzey önerilir. Hedef düzey ve test yöntemi yazılırsa "güvenli olacak" sözü denetlenebilir hâle gelir. Formlarımızda kullandığımız Cloudflare Turnstile gibi bot korumaları da bu listeye girer.
KVKK tarafında firma, çoğu projede müşteri adına veri işleyen konumundadır. Kanunun 12. maddesine göre veri sorumlusu, veri işleyenle birlikte güvenlik tedbirlerinden müştereken sorumludur. Sunucu yurt dışındaysa 9. maddedeki aktarım kuralları devreye girer. Standart sözleşme kullanılırsa imzadan sonraki 5 iş günü içinde Kuruma bildirilir.
Veri ihlali olursa Kurula en geç 72 saat içinde bildirim yapılır. Sözleşme, firmanın ihlali müşteriye ne kadar sürede haber vereceğini yazmalıdır. Yazmıyorsa 72 saatin bir kısmı haberi beklerken geçer.
Teklifler yan yana nasıl karşılaştırılır?
Teklifler aynı ölçütlerle puanlanınca karşılaştırılabilir hâle gelir. Bizim kullandığımız yöntemde her ölçüt 0, 1 ya da 2 puan alır. Sekiz ölçütle en yüksek puan 16'dır ve fiyata puanlardan sonra bakılır.
| Ölçüt | 2 puan: net yazılı | 1 puan: belirsiz | 0 puan: yok |
|---|---|---|---|
| Kapsam | Ekran ve iş akışı listesi var | Yalnızca genel başlıklar var | Tek satırlık tanım |
| Kabul kriterleri | Denenebilir maddeler ve deneme süresi | Maddeler var, süre yok | Hiç yok |
| Ödeme planı | Onaylı teslimlere bağlı | Yalnızca tarihlere bağlı | Tamamı peşin |
| Değişiklik ücreti | Birim ücret ve onay akışı yazılı | "Ayrıca konuşulur" deniyor | Hiç yok |
| Garanti ve bakım | Süre, yanıt süresi ve kapsam | Yalnızca süre | Hiç yok |
| Kaynak kod ve haklar | Depo erişimi ve yazılı hak devri | Kod verilir, haklar belirsiz | Kod verilmez |
| Barındırma ve erişim | Hesaplar müşteri adına | Belirtilmemiş | Hesaplar firma adına |
| Güvenlik ve KVKK | Hedef düzey ve veri işleyen rolü | Genel bir güvenlik sözü | Hiç yok |
Puanlamada belirsiz kalan madde firmaya sorulur, tahminle doldurulmaz. Cevap yazılı gelirse puan güncellenir. Bir ölçütte 0 alan teklif, toplamı yüksek olsa bile o konu konuşulmadan imzalanmamalıdır.
Tutarlar da aynı biçime getirilir. KDV'nin dahil olup olmadığı yazılmamış bir tutar, yan yana konan tekliflerde yanıltıcı bir fark yaratır. Teklifin geçerlilik süresi de not edilir; makul bir süre, karşılaştırmaya zaman bırakır.
Örnekte A teklifi 14, B teklifi 7, C teklifi 8 puan alıyor. C'nin ödeme planı sıfır puanlı, çünkü bedelin tamamı peşin isteniyor. Fiyat farkı ancak puanlar birbirine yakınsa karar verdirir. Hazır bir paketle yetinip yetinemeyeceğinizden emin değilseniz önce hazır paket ile özel yazılım karar rehberine bakın.
Hangi ifadeler kırmızı bayraktır?
Kırmızı bayrak, tek başına teklifi elemeye yetecek kadar riskli olan ifadedir. Aşağıdakilerden biri varsa imzadan önce yazılı açıklama istenir. Açıklama gelmiyorsa teklif elenir.
- Tek satırlık teklif: kapsamı yazılmamış, yalnızca "kurumsal yazılım" ve bir toplam tutar.
- Belirsiz süre: "birkaç ay içinde" gibi aşamasız bir takvim.
- Bedelin yüzde 100'ünün peşin istenmesi.
- Kaynak kodun verilmeyeceğinin yazılması, ama kullanım izninin de tanımlanmaması.
- Alan adının ve sunucunun firmanın adına açılacak olması.
- Kabul kriteri ve garanti süresinin bulunmaması.
- Bakımın zorunlu tutulması, ama kapsamının ve bedelinin yazılmaması.
- Teklifin birkaç gün içinde imzalanması için baskı yapılması.
Kırmızı bayrak her zaman kötü niyet anlamına gelmez. Bazen yalnızca aceleyle yazılmış bir tekliftir. Fark, soru sorulduğunda ortaya çıkar: özenli bir firma eksik maddeyi yazılı olarak tamamlar. Teklifimizi bu listeyle birlikte okumak isterseniz özel yazılım geliştirme hizmetimiz sayfasından bize ulaşabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
- Yazılım teklifinde neler olmalı?
- Kapsam, kabul kriterleri, aşamalar ve ödeme planı, değişiklik ücreti ve garanti bulunmalıdır. Bakım, kaynak kod hakları, barındırma, güvenlik ve KVKK bölümleri de eklenmelidir.
- Saatlik ücret mi sabit fiyat mı seçilmeli?
- Kapsam belgesi imzalıysa sabit fiyat, kapsam henüz netleşmemişse saatlik ücret daha doğrudur. Saatlik modelde bir saat tavanı ve haftalık rapor istenmelidir.
- Peşinat ne kadar olmalı?
- Bizim eşiğimiz yüzde 30'dur; bunu aşan peşinatın nedeni sorulmalıdır. Bedelin tamamının peşin istenmesi kırmızı bayraktır.
- Kaynak kod müşteriye kendiliğinden geçer mi?
- Geçmez. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'na göre mali haklara dair sözleşmeler yazılı olmalı ve devredilen haklar ayrı ayrı gösterilmelidir.
- Değişiklik talepleri nasıl ücretlendirilir?
- Değişiklik bedeli, tahmini süre ile birim ücretin çarpımıdır. Yazılı tahmin onaylanmadan iş başlamamalıdır.
- Garanti süresi ne kadar olmalı?
- Bizim önerdiğimiz alt sınır, kabulden sonra en az 30 günlük ücretsiz hata düzeltme süresidir. Hatanın tanımı da teklifte yazılmalıdır.
- Teklifler nasıl karşılaştırılır?
- Sekiz ölçütün her biri 0, 1 ya da 2 puanla değerlendirilir. Fiyata ancak puanlar birbirine yakınsa bakılır.
- Sunucunun yurt dışında olması KVKK açısından ne değiştirir?
- Kanunun 9. maddesindeki aktarım kuralları devreye girer. Standart sözleşme kullanılırsa imzadan sonraki 5 iş günü içinde Kuruma bildirilir.
Kaynakça
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (Mevzuat Bilgi Sistemi) — Bilgisayar programlarının eser sayılmasını, 18. ve 52. maddelerdeki hak ve yazılı sözleşme kurallarını destekler.
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) — Veri işleyenle birlikte sorumluluğu ve yurt dışı aktarımda standart sözleşmenin 5 iş günü içinde bildirimini destekler.
- Kişisel veri ihlali bildirim usul ve esaslarına ilişkin 2019/10 sayılı Kurul kararı (KVKK) — Veri ihlalinin öğrenildiği andan itibaren en geç 72 saat içinde Kurula bildirilmesini destekler.
- Application Security Verification Standard (OWASP) — Güvenlik gereksinimlerinin ölçülebilir bir standarda ve doğrulama düzeyine bağlanabileceğini destekler.


