Web sitesi erişilebilirliği, engelli ve yaşlı ziyaretçilerin de bir siteyi sorunsuz okuyup kullanabilmesidir. Türkiye'de konu, 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile birçok kurum için zorunlu hâle geldi. Aşağıda önce genelgenin kimi kapsadığını ve sürelerini anlatıyoruz. Sonra WCAG 2.2'nin işletme sitesinde en sık karşılaşılan başlıklarını açıyoruz: kontrast, alt metin, klavye, formlar, başlıklar ve altyazı. En sonda 10 dakikalık bir kendi kendine test ve sık yapılan 10 hata var.
Web sitesi erişilebilirliği tam olarak ne demek?
Erişilebilir site, ekranı göremeyen, fare kullanamayan ya da sesi duyamayan birinin de kullanabildiği sitedir. Bu ziyaretçiler siteye yardımcı teknolojilerle gelir. Ekran okuyucu, klavye ve ekran büyütücü en yaygın olanlarıdır.
Ekran okuyucu, sayfadaki metni ve kodu sesli okur. Görselin ne anlattığını ancak alt metinden öğrenir. Başlıkları bir liste gibi dolaşır, form alanının adını etiketten alır. Klavye kullanan ziyaretçi ise Tab tuşuyla bağlantıdan bağlantıya geçer. Hangi öğede olduğunu ekrandaki odak çerçevesinden anlar.
Kapsam yalnızca engellileri değil, yaşlı ziyaretçileri de içerir. Küçük ve soluk yazı, küçük düğmeler ve hızlı kayan görseller onları da zorlar. Güneş altında telefondan okunan düşük kontrastlı bir sayfa ise herkes için zordur. (Erişilebilirlik için yapılan düzeltmelerin çoğu, sitenin genel kullanımını da kolaylaştırır.)
Erişilebilirlik genelgesi neyi zorunlu kılıyor?
2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, web siteleri ve mobil uygulamaların erişilebilir olmasını istiyor. Ölçüt, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının A Seviyesi kontrol listesi ile WCAG 2.2'dir. Genelge 20 Haziran 2025 tarihli; 21 Haziran 2025 günlü 32933 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı.
Genelge dayanağını 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun'dan alıyor. İzlemeyi, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı başkanlığındaki İzleme Komisyonu yürütüyor. İzlenen her kurum kendi içinde bir İnceleme Komisyonu kuruyor. Bu komisyon sitenin erişilebilirliğini teknik olarak inceliyor ve raporunu İzleme Komisyonu'na sunuyor.
Erişilebilir bulunan siteye Bakanlık 2 yıl süreyle Erişilebilirlik Logosu kullanma hakkı veriyor. Genelge metninde para cezası gibi ayrı bir yaptırım yazmıyor. Kontrol listesi ve kılavuz, Bakanlığın internet sitesinde yayımlanıyor.
Kimler kapsamda, süre ne kadar?
Genelge kurumları iki süreye ayırıyor. Uzun bir liste için süre 1 yıl, elektronik ticaret yapan hizmet sağlayıcılar içinse 2 yıl. Kesin son günü genelge metni ayrıca yazmıyor.
| Grup | Genelgedeki kurumlar | Süre |
|---|---|---|
| Kamu | Kamu kurumları, üniversiteler, belediyeler, kamu iktisadi teşebbüsleri, belediye şirketleri, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları | 1 yıl |
| Finans, sağlık, eğitim | Bankalar, özel hastaneler, Millî Eğitim Bakanlığı izniyle açılan özel öğretim kurumları | 1 yıl |
| Ulaşım ve turizm | Karayolu, yolcu gemisi, demir yolu ve hava yolu ile yolcu taşıyan özel kuruluşlar; işletme belgeli A Grubu acenteler | 1 yıl |
| İletişim | 200.000'in üzerinde abonesi olan elektronik haberleşme işletmecileri | 1 yıl |
| E-ticaret | 6563 sayılı Kanun kapsamında elektronik ticaret yapan hizmet sağlayıcılar | 2 yıl |
Genelge Haziran 2025 tarihli olduğu için 1 yıllık süre Haziran 2026'da doldu. E-ticaret için 2 yıllık süre Haziran 2027'de doluyor. Kesin gün için genelge metnine ve Bakanlığın duyurularına bakın.
Listede olmayan bir işletme ne yapmalı?
Genelgenin listesinde adı geçmeyen bir hizmet işletmesi doğrudan kapsamda görünmüyor. Ama site üzerinden satış ya da ödeme alınıyorsa durum değişebilir. 6563 sayılı Kanun kapsamına girip girmediğinizi hukuk danışmanınıza sorun.
Kapsam dışında kalmak, erişilebilirliği ertelemek için iyi bir gerekçe değil. Yeni bir site yapılırken kuralları baştan uygulamak, sonradan düzeltmekten çok daha kolaydır. Bizim önerimiz, yeni projelerde A değil AA seviyesini hedeflemek. Kurumsal bir sitede hangi sayfaların bulunacağını kurumsal web sitesi sayfaları yazımızda anlattık.
WCAG 2.2 nedir, hangi seviye hedeflenmeli?
WCAG, W3C'nin web içeriğini erişilebilir kılmak için yayımladığı kılavuzdur. 2.2 sürümü 5 Ekim 2023'te yayımlandı. Başarı kriterleri A, AA ve AAA olmak üzere üç seviyeye ayrılır.
Kriterler dört ilkenin altında toplanır: algılanabilir, çalıştırılabilir, anlaşılabilir ve sağlam. 2.2 sürümü, 2.1'e dokuz yeni kriter ekledi ve 4.1.1 Ayrıştırma kriterini kaldırdı. Yeni kriterlerden ikisi A seviyesinde: tutarlı yardım ve tekrarlanan giriş.
Bakanlığın kontrol listesi, WCAG 2.2'nin A seviyesindeki 31 başarı kriterine dayanıyor. Listenin 2026 tarihli sürümü bu kriterleri sorulara çeviriyor. Her soru, her sayfa ve her uygulama ekranı için ayrı ayrı yanıtlanıyor.
Renk kontrastı ve görünür odak ise AA seviyesindedir; A listesinde yer almaz. Oysa ziyaretçinin en çok takıldığı sorunlar arasındadırlar. Projelerimizde hedefi bu yüzden AA olarak koyuyoruz. Bu, genelgenin değil bizim tercihimiz.
| Konu | WCAG 2.2 kriteri | Seviye |
|---|---|---|
| Alt metin | 1.1.1 Metinsel olmayan içerik | A |
| Hazır videoda altyazı | 1.2.2 Altyazılar | A |
| Başlık ve form yapısı | 1.3.1 Bilgi ve ilişkiler | A |
| Renk kontrastı | 1.4.3 Kontrast (asgari) | AA |
| Klavyeyle erişim | 2.1.1 Klavye | A |
| Görünür odak | 2.4.7 Odak görünürlüğü | AA |
| Odağın örtülmemesi | 2.4.11 Odak örtülmemesi (asgari) | AA |
| Tıklama hedefi | 2.5.8 Hedef boyutu (asgari) | AA |
| Hata mesajı | 3.3.1 Hata tanımlama | A |
| Form etiketi | 3.3.2 Etiketler veya talimatlar | A |
Renk kontrastı ne kadar olmalı?
Normal metinde yazı ile zemin arasındaki kontrast oranı en az 4,5:1 olmalıdır. Büyük metinde sınır 3:1'dir. Kural, WCAG 2.2'nin 1.4.3 kriteridir ve AA seviyesindedir.
Büyük metin, 18 punto ya da 14 punto kalın yazıdır. W3C bunları yaklaşık 24 ve 18,5 CSS pikseline denk sayıyor. Simge, form kutusu kenarı ve grafik çizgisi gibi metin dışı öğelerde sınır 3:1'dir (1.4.11).
İki istisna var. Logodaki yazıya kontrast şartı uygulanmaz. Etkin olmayan, yani soluk gösterilen bir düğme de kapsam dışıdır.
En sık gözden kaçan yerler açık gri gövde metni, fotoğraf üstüne yazılan başlık ve soluk yer tutucu metindir. Renk tek başına bilgi de taşımamalıdır (1.4.1). Zorunlu alanı yalnızca kırmızıyla işaretlemek, renk ayırt edemeyen ziyaretçiye bir şey söylemez. Oranı, Chrome geliştirici araçlarındaki renk seçici anında gösterir.
Görsellere alt metin nasıl yazılır?
Alt metin, görselin sayfadaki işlevini kısa bir cümleyle anlatmalıdır. Bilgi veren görselde içeriği, bağlantı olan görselde gideceği yeri söyler. Süs amaçlı görselde alt metin boş bırakılır (alt="").
Alt metni hiç olmayan görselde bazı ekran okuyucular dosya adını seslendirir. Ziyaretçi "IMG_2041" gibi anlamsız bir ad duyar. Logo bağlantısının alt metni firmanın adı olmalıdır; "logo" kelimesi gereksizdir. "Resim" ya da "görsel" diye başlamak da gereksizdir, çünkü ekran okuyucu bunu zaten söyler.
Kendi yazım kurallarımızda alt metni tek cümle ve en fazla 20 kelime tutuyoruz. Çizimlerdeki sayıları ayrıca metnin içinde de veriyoruz. Uzun bir şemayı tek alt metne sığdırmaya çalışmak yerine, yanına açıklayıcı bir paragraf koymak daha iyidir.
Klavyeyle gezinme ve odak görünürlüğü nasıl kontrol edilir?
Fareyi bırakın ve sayfayı yalnızca Tab, Shift+Tab, Enter ve Boşluk tuşlarıyla kullanın. Her bağlantıya, düğmeye ve form alanına ulaşabilmeniz gerekir (2.1.1). Odağın hangi öğede olduğu her an görünmelidir (2.4.7).
Klavye testinde dört şeye bakıyoruz:
- Sıra: odak, sayfayı okuma sırasıyla dolaşmalı; bir sütundan ötekine zıplamamalı (2.4.3).
- Kilit: açılan pencereden ya da menüden klavyeyle çıkılabilmeli (2.1.2).
- Atlama: sayfanın başında, menüyü geçip içeriğe inen bir bağlantı olmalı (2.4.1).
- Örtülme: sabit üst menü ya da alttaki şerit, odaklanan öğeyi tamamen kapatmamalı (2.4.11).
Odak çerçevesini en sık bozan şey, tasarım için yazılan outline: none satırıdır. Çerçeve kaldırılacaksa yerine aynı ölçüde görünür bir stil konmalıdır. Yalnızca fareyle üzerine gelince açılan bir menü ise klavyeyle hiç açılmaz.
Çerez penceresi klavyeye engel olur mu?
Olabilir. Sayfanın altına sabitlenen bir çerez penceresi, odaklanan öğeyi örtebilir. Düğmeleri klavyeyle seçilemiyorsa ziyaretçi pencereyi kapatamadan sayfada kalır.
Kendi sitemizde çerez onay penceresini kendimiz yazdık. Böyle bir pencerede üç şeye bakıyoruz: düğmelere Tab ile ulaşılıyor mu, düğme adları anlaşılır mı, pencere odağı örtüyor mu. Reddet düğmesinin kontrastı da kabul düğmesininki kadar yüksek olmalı. Hazır çerez araçları için de sorular aynıdır.
Form etiketleri ve hata mesajları nasıl olmalı?
Her form alanının görünür ve koda bağlı bir etiketi olmalıdır (3.3.2). Hata olduğunda hangi alanın neden hatalı olduğu yazıyla söylenmelidir (3.3.1). Yalnızca kutuyu kırmızıya boyamak yetmez.
Yer tutucu metin etiketin yerini tutmaz. Ziyaretçi yazmaya başlayınca kaybolur ve çoğu zaman soluk renkte kalır. Etiket, label öğesiyle alana bağlanmalıdır; ekran okuyucu alanın adını oradan okur. Etikete tıklanınca alan seçildiği için küçük kutularda dokunmak da kolaylaşır.
Hata mesajı çözümü de söylemelidir: "Geçersiz giriş" yerine "Telefon numarası 10 haneli olmalı" gibi. Zorunlu alanlar formun başında bir kez açıklanır. Tıklama hedefleri en az 24 × 24 CSS pikseli olmalıdır (2.5.8, aralık gibi istisnaları var). Aynı süreçte bir kez girilen bilgi ikinci kez istenmemelidir (3.3.7).
Bot korumasında da dikkat gerekir. Bulmaca çözdüren bir doğrulama, ekran okuyucu kullanan ziyaretçiyi formun önünde durdurabilir. WCAG, CAPTCHA kullanılıyorsa farklı bir duyuya dayanan ikinci bir seçenek istiyor. Form korumasını web sitesi güvenliği önlemleri yazımızda ele aldık.
Başlık hiyerarşisi neden önemli?
Ekran okuyucu kullanan ziyaretçi sayfayı çoğu zaman başlıklar arasında atlayarak tarar. Başlıklar mantıklı bir sırada değilse sayfanın haritası bozulur. Başlık etiketleri görünüm için değil, yapı için kullanılır (1.3.1).
Kuralımız basit: sayfada bir tane h1, altında h2 bölümleri, bölümlerin içinde h3. Seviye atlanmaz; h2'den sonra doğrudan h4 gelmez. Yalnızca büyük görünsün diye bir cümleyi başlık yapmak yanlıştır; bunun için stil kullanılır.
İki küçük ayar da yapıya dahildir. Her sayfanın konusunu söyleyen ayrı bir başlık (title) etiketi olmalıdır (2.4.2). Sayfanın dili de html etiketinde belirtilmelidir; Türkçe için lang="tr" yazılır (3.1.1). Başlık yapısı arama motorları için de önemlidir; teknik tarafını SEO teknik kontrol listesi sayfamızda topladık.
Videolarda altyazı zorunlu mu?
Önceden kaydedilmiş, sesli her videoda altyazı A seviyesinde istenir (1.2.2). Canlı yayında altyazı ise AA seviyesindedir (1.2.4). Görüntüdeki önemli bilgi için sesli betimleme ya da metin alternatifi gerekir (1.2.3).
Otomatik oluşturulan altyazıyı olduğu gibi bırakmıyoruz. Özel isimler, marka adları ve sayılar çoğu zaman yanlış çıkar. Altyazı dosyasını yayından önce bir kez baştan sona okumak yeter.
Kendiliğinden başlayan ses 3 saniyeden uzunsa durdurma ya da ses kısma imkânı olmalıdır (1.4.2). 5 saniyeden uzun süren kayan ya da hareketli içerik de durdurulabilmelidir (2.2.2). Ana sayfadaki otomatik kayan slaytlar en çok bu kurala takılır.
Otomatik test araçları neyi yakalayamaz?
Otomatik araçlar eksik etiketi, düşük kontrastı ve boş alt metni bulur. Ama alt metnin doğru olup olmadığını ya da odak sırasının mantıklı olup olmadığını bilemez. W3C'ye göre araçlar erişilebilirliği belirleyemez, yalnızca yardımcı olur.
Lighthouse'un erişilebilirlik puanı da bu yüzden yanıltabilir. Görselde alt metin var mı diye bakar; içinde yalnızca "resim" yazıp yazmadığına bakmaz. 100 puan alan bir sayfa klavyeyle kullanılamıyor olabilir. Lighthouse raporu da bazı maddeleri elle yapılması gereken kontroller olarak ayrıca listeler.
Sayfaya eklenen hazır erişilebilirlik eklentilerine (overlay) güvenmiyoruz. Bu araçlar sitenin üstüne bir araç çubuğu koyar, ama alttaki kodu düzeltmez. Etiketsiz form alanı ve klavyeyle açılmayan menü olduğu yerde kalır. Bakanlığın kontrol listesi de araç çubuğunu değil, sayfanın kendisini soruyor.
10 dakikalık kendi kendine test nasıl yapılır?
Aşağıdaki altı adım, bir uzmana gitmeden önce sitenin durumunu görmeye yeter. Toplam süre yaklaşık 10 dakikadır. Testi ana sayfada, bir hizmet sayfasında ve iletişim formunda ayrı ayrı yapmak gerekir.
- Tab tuşuyla sayfayı baştan sona dolaşmak ve odağın her adımda göründüğünü izlemek (2 dakika).
- Menüyü, açılır pencereyi ve formu yalnızca Enter ve Boşluk tuşlarıyla kullanmak (2 dakika).
- Tarayıcıyı yüzde 200'e yakınlaştırıp yazının kesilip kesilmediğine bakmak (1 dakika).
- Chrome'da Lighthouse'un erişilebilirlik denetimini çalıştırmak (1 dakika).
- Gövde metni, düğme ve form kenarının kontrastını renk seçiciyle ölçmek (1 dakika).
- Ekran okuyucuyu açıp başlık listesini ve form alanlarının adlarını dinlemek (3 dakika). macOS'te VoiceOver, Command+F5 ile açılır.
Altı adımdan birinde takılan sayfa, A ya da AA seviyesindeki bir kriteri de karşılamıyor olabilir. Kesin değerlendirme, Bakanlığın kontrol listesiyle her sayfa için ayrı ayrı yapılır.
Sık yapılan 10 hata hangileri?
Aşağıdaki on hata, yukarıdaki kriterlerin sitede en kolay gözden kaçan karşılıklarıdır. Çoğu tasarım aşamasında birkaç dakikada önlenir. Yayından sonra fark edildiğinde ise her sayfada tek tek düzeltmek gerekir.
- Açık gri gövde metni ya da fotoğraf üstü yazı: 4,5:1 oranı sağlanmıyor.
- Alt metni olmayan ya da dosya adı taşıyan görsel.
- outline: none ile silinmiş ve yerine bir şey konmamış odak çerçevesi.
- Yalnızca fareyle açılan açılır menü.
- Etiket yerine yer tutucu metin kullanan form alanı.
- "Hatalı giriş" deyip hangi alanın hatalı olduğunu söylemeyen form.
- Görünüm için seçilmiş, seviye atlayan başlıklar.
- Altyazısı olmayan tanıtım videosu.
- Durdurulamayan otomatik slayt.
- "Buraya tıklayın" gibi, tek başına anlam taşımayan bağlantı metni (2.4.4).
Hataları tasarım aşamasında yakalamak en ucuz yoldur. Erişilebilirliği baştan hesaba katan bir site için web tasarım hizmetimiz sayfasına bakabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
- Web sitesi erişilebilirliği zorunlu mu?
- 2025/10 sayılı genelge, listelediği kurumlar ve e-ticaret için zorunlu kılıyor. Süre listedeki kurumlar için 1 yıl, e-ticaret için 2 yıl.
- Genelge hangi kurumları kapsıyor?
- Kamu kurumları, belediyeler, üniversiteler, bankalar, özel hastaneler ve özel okullar kapsamda. Yolcu taşıyan özel kuruluşlar, A Grubu acenteler ve 200.000'den fazla aboneli iletişim işletmecileri de var. E-ticaret yapan hizmet sağlayıcılar 2 yıllık süreyle kapsama giriyor.
- Hangi standart esas alınıyor?
- Bakanlığın A Seviyesi kontrol listesi ile WCAG 2.2 esas alınıyor. Liste, A seviyesindeki 31 başarı kriterine dayanıyor.
- Renk kontrastı oranı kaç olmalı?
- Normal metinde en az 4,5:1, büyük metinde en az 3:1 olmalı. Bu kural WCAG 2.2'de AA seviyesindedir.
- Erişilebilirlik eklentisi (overlay) yeterli mi?
- Bizim görüşümüz hayır. Araç çubuğu eklenir ama sitenin kodu düzelmez; etiketsiz alanlar ve klavye sorunları yerinde kalır.
- Lighthouse'ta 100 puan erişilebilir site demek mi?
- Hayır. Otomatik araç alt metnin var olup olmadığına bakar, doğru olup olmadığına bakamaz. W3C de araçların erişilebilirliği tek başına belirleyemeyeceğini söylüyor.
- Kendi sitemi nasıl test edebilirim?
- Tab tuşuyla gezinme, yüzde 200 yakınlaştırma, Lighthouse, kontrast ölçümü ve ekran okuyucu yaklaşık 10 dakika sürer. Kesin değerlendirme Bakanlığın kontrol listesiyle yapılır.
- Videolara altyazı eklemek zorunlu mu?
- Önceden kaydedilmiş sesli videoda altyazı A seviyesinde istenir. Canlı yayında altyazı ise AA seviyesindedir.
Kaynakça
- Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği konulu 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi - Resmî Gazete — Genelgenin tarihini, kapsadığı kurumları, 1 ve 2 yıllık süreleri ve logo hakkını destekler.
- Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği Kontrol Listesi - A Seviyesi (Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı) — Kontrol listesinin WCAG 2.2 A seviyesindeki 31 başarı kriterine dayandığını destekler.
- Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.2 - W3C — Yazıda geçen başarı kriterlerinin numaralarını, seviyelerini ve kontrast oranlarını destekler.
- What's New in WCAG 2.2 - W3C WAI — 2.2 sürümünün 5 Ekim 2023 tarihini, dokuz yeni kriteri ve 4.1.1'in kaldırılmasını destekler.
- Understanding Success Criterion 1.4.3: Contrast (Minimum) - W3C WAI — Büyük metnin piksel karşılığını ve logo ile etkin olmayan öğe istisnalarını destekler.
- Selecting Web Accessibility Evaluation Tools - W3C WAI — Otomatik araçların erişilebilirliği tek başına belirleyemediğini ve insan değerlendirmesinin gerektiğini destekler.


